تبلیغات
زبان لکی و فرهنگ مردمان آن - مقایسه‌ا‌ی آوایی زبانهای باستانی بازبان لکی 1
زبان لکی و فرهنگ مردمان آن
السلام علی المهدی الذی وعد الله به الامم عن یجمع به الکلم
صفحه نخست         تماس با مدیر         پست الکترونیک        RSS         ATOM
مقدمه

در این مقاله به مقایسه‌ی آواهای زبان لکی امروز با آواهای زبان‌های باستانی ایران می‌پردازیم. می‌توان گفت که خط میخی ارائه دهنده‌ی آواهای مورد استفاده در زبان پارسی باستان و خط اوستایی گویای آواهای زبان اوستایی و خط پهلوی نشان‌دهنده‌ی آواهای مورد استفاده در زبان پهلوی می‌باشد. بنابراین مبنای کار خود را بر این سه خط قرار می‌دهیم. اما به دلیل اینکه هنوز رسم‌الخط معتبری برای زبان لکی ارائه نشده است و نیز یک پژوهش درخور درباره‌ی آواشناسی زبان لکی صورت نگرفته است ، بنابراین مجبور شدیم از کتاب‌ها و مقالاتی که به صورت جسته و گریخته به این مهم پرداخته‌اند یاری گرفته و نوشته‌ی زیر ارائه شود. 

در جستجویی که در پژوهش‌های مختلفی که در مورد آواشناسی زبان لکی انجام گرفت ، مصوت‌ها  و صامت‌های زبان لکی به شرح زیر به دست می‌آید:

مصوت‌های ساده : a - æɛæ:e -   ɨüø o:- ou:uœa:

مصوت‌های مرکب: ɛa aæ – aɛ - ao – aw – aø – æo - ɛæ –æø-

صامت‌ها: bptʤʧxdrɹ zʒ sʃ -   fq kgl - ɫmn vh  - y – w – ŋ- ť ģ

 

 

شناختی بر مصوت‌های زبان لکی:

مصوت‌های زبان لکی بشکل زیر طبقه بندی می شود:

1-    براساس وضعیت افقی زبان (پسین و پیشین بودن)

2-    بر اساس وضعیت عمودی زبان (باز و بسته بودن)

3-    بر اساس وضعیت لبها (گرد و کشیده بودن)

4-   بر اساس ثبات محل تولید (تک صدایی، دو صدایی و سه صدایی بودن)

5-    بر اساس کمیت (کشیده، متوسط و کوتاه تلفظ شدن)

 

  • مصوت‌ها  بر اساس وضعیت افقی زبان به 3 دسته تقسیم می شوند:
  •  پیشین (جلو زبانی). مانندi, ø, ü, œ, æ  
  • میانی (میان زبانی). مانند: e
  • پسین (پس زبانی). مانند: a, o, u:, ɨ, o:, a:, æ:, ɛ  
  • مصوت‌ها  بر اساس وضعیت عمودی زبان به 2 دسته تقسیم می شوند:
  • مصوت‌های بسته. مانند: u:, o:, i, ɨ, ü, œ, ɛ . از این هفت مصوت کیفیت تلفظ پنج تا از آنها (u:, o:, i, ɨ, ɛ) پس زبانی و دوتای دیگر (ü, œ) پیش زبانی می باشد.
  • مصوت‌های باز. مانند: o, ø, a, æ, a:, æ:, e, . که سه تا از آنها (o, a, a:) پس زبانی و چهارتای دیگر (ø, æ, æ:, e) پیش زبانی می باشد. ضمنا مصوت e (که پیش زبانی است) نیم بسته می باشد.
  • مصوت‌ها بر اساس وضعیت لبها به 2 دسته تقسیم می شوند:
  •  مصوت‌های گرد. مانند: u:، o، ø، ü، o:، œ،. از 4 مصوت گرد چهارتایش (u:، o،o:، œ) پس زبانی و دو تای دیگر (ø، ü) پیش زبانی می باشد.
  • مصوت‌های کشیده عبارتند از:.a، â، e، i، ɨ، e، æ: که چهار تا از اینها (a، e، i، a:) پس زبانی و چهار تای دیگر (i، e, a، æ:) پیش زبانی می باشد.
  • مصوت‌ها  بر اساس ثبات محل تولید به دو دسته تک صدایی و دوصدایی تقسیم می شوند. مثلا در جملات زیر دوصدایی‌ها را می‌توان مشاهده نمود:
  • beonær yæk =benær yæk(آنها را به هم بزن)
  • daonærɛn = danærɛn (به او زدند)

لازم بذکر است که سه صدایی در بعضی از لهجه ها و دیالکتهای لکی ایجاد می شوند.

  • dua:æmær gion kɛrd (برای حفظ جانش آن دعا را خواندم.)
  • مصوت‌ها  بر اساس کمیت به سه دسته تقسیم می شوند (کمیت کوتاه، کمیت متوسط، کمیت کشیده). لازم بذکر است که مصوت‌ها  در زبان لکی از نظر کمیت تلفظ ، تقابل بوجود نمی آورند. اما در برخی از گویشهای زبان لکی مصوت‌های کشیده با مصوت‌های متوسط در تقابل هستند. مثلا:
  • bær =بخور  , bæ:r =سهم
  • sæm = سم , sæ:m = ابهت
  • ræm = مموری, ræ:m = رحم

هماهنگی مصوت‌ها

جفت معادل

مصوت

a:

a

æ:

æ

e

ɛ

u:

u

i

ɨ

ü

ø

o:

o

 

با مشاهده جدول بالا می توان به این نتیجه رسید که تقریباً کلیه مصوت‌های زبان لکی جفت معادل دارند.

 

 

تعادل فوق در جدول زیر جمع‌بندی شده است:

مصوت‌های سطح پشتی

مصوت‌های سطح جلویی

وضعیت افقی زبان

وضعیت عمودی زبان

وضعیت لبها

ü

پیشین

 

بسته

 

گرد

a / a:

پسین

باز

کشیده

i

پیشین

 

بسته

 

گرد

o:, o

پسین

باز

کشیده

ø

پیشین

 

بسته

 

گرد

i, e

پسین

باز

کشیده

a, á, e, œ

پیشین

 

بسته

 

گرد

u:

پسین

باز

کشیده

نتیجه چنین تعادلی، موجب دو نوع هماهنگی مصوت ای یعنی هماهنگی کامی و هماهنگی گردی شده  و قانون هماهنگی را بوجود می‌آورد.

طبق قانون هماهنگی کامی هر واژه لکی که با یکی از حروف پیش زبانی شروع شود بقیه مصوت‌های آن واژه از گروه واج های پیش زبانی ها خواهد بود. مثلا: واژه soŋpɛldær(سُنگ پِل دَر) را در نظر می گیریم. اولین مصوت این واژه [o] می باشد که مصوت پسین است. ملاحظه می شود که بقیه واج ها (  /æ/ ،/ɛ/) نیز پس زبانی هستند. قانون هماهنگی کامی را در سایر واژه های لکی نیز می توان مشاهده کرد:

بنا بر این هر گویشور لکی می داند که در هر واژه از چه صداهایی می تواند استفاده نماید. جالب است که طبق این قانون، پسوند های زبان لکی هر کدام دارای اشکالی دارند که گروه مصوت‌های بکار رفته در واژه مشخص می سازد که از کدام پسوند استفاده شود. مثلا پسوند جمع دارای دو شکل (æl, l)، پسوند مکان دارای اشکال (gæ, ga, ja, kon, …)، پسوند شغل نیز دارای اشکال (gær, kær, dær, …) می باشد.


 

شناخت صامت‌های زبان لکی:

 

لبی

لبی دندانی

دندانی

پیش کامی

میان کامی

پس کامی

ملازی

گلویی

انسدادی

بی آوایی

b - p

 

t d - ť

 

 

g - k

q

 

سایشی

بی آوایی

 

v - f

 

 

 

 

ģ-x

h

صفیری

بی آوایی

 

 

z s

 

 

 

 

 

تغشی

آوایی

 

 

 

ʒ - ʃ

 

 

 

 

کناری

آوایی

 

 

 

ɫ l

 

 

 

 

تکریری

آوایی

 

 

 

r ɹ

 

 

 

 

خیشومی

آوایی

 

 

 

n ŋ

 

 

 

 

مرکب

بی آوایی

 

 

 

ʤ ʧ

 

 

 

 

نیم مصوت

آوایی

w

 

 

 

y

 

 

 

 









مقایسه آوایی زبان لکی با رسم‌الخط میخی (پارسی باستان)

لکی

فارسی

آوانویسی

میخی

a ، æ

آ - ا

 

a-ā

 

ɛ ، ɨ ، i

ای

i 

 

u: ، o:

او

u

 

b

ب

ba

 

p

پ

pa

 

t

ت

ta

 

s

ث

sa

 

ʤ

ج

ja

 

x

خ

xa

 

d

د

da

 

r

ر

ra 

 

z

ز

za 

 

s

س

sa

 

ʃ

ش

š

 

f

ف

fa

 

k

ک

ka

 

g

گ

ga 

 

l

ل

la 

 

m

م

ma

 

n

ن

na

 

v

و

va

 

h

ه

ha 

 

y

ی

ya 

 

-

ثر

ç

 

ʧ

چ

č

 

جی

ji

 

di

دی

Di

 

w - vi

وی

Vi

 

mi

می

mi

 

to

تو

To

 

do

دو

Do

 

ɹro -

رو

Ro

 

ko

کو

ko

 

go

گو

Go

 

mo

مو

Mo

 

no

نو

no

 

-

جدا کننده

-

 

-

جدا کننده

-

 

 





نوع مطلب :
برچسب ها :
لینک های مرتبط :
پنجشنبه 14 آذر 1392 :: نویسنده : علی ایتیوندی
دوشنبه 6 آذر 1396 06:04 ق.ظ
ممنون مطلب خوبی بود
شنبه 14 مرداد 1396 06:46 ق.ظ
Excellent way of explaining, and good paragraph to obtain information about my presentation topic, which i am going to convey in college.
سه شنبه 13 تیر 1396 12:07 ق.ظ
Hi there, You have performed an excellent job. I will definitely digg it and for my
part recommend to my friends. I am confident they'll be benefited
from this website.
چهارشنبه 27 اردیبهشت 1396 01:30 ق.ظ
Unquestionably consider that which you said.
Your favorite reason seemed to be at the internet the easiest factor to remember of.

I say to you, I certainly get annoyed at the same time as
other folks think about issues that they plainly do not recognize about.
You controlled to hit the nail upon the top and
defined out the entire thing with no need side effect , other people could take a signal.

Will probably be back to get more. Thanks
دوشنبه 25 اردیبهشت 1396 08:03 ق.ظ
I loved as much as you will receive carried out right here.
The sketch is attractive, your authored material stylish.
nonetheless, you command get bought an impatience over that you wish be
delivering the following. unwell unquestionably come further formerly again since exactly the same nearly
a lot often inside case you shield this hike.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر


درباره وبلاگ


مدیر وبلاگ : علی ایتیوندی
نویسندگان
نظرسنجی
نظر خود را در باره تارنما بگویید:








جستجو

آمار وبلاگ
کل بازدید :
بازدید امروز :
بازدید دیروز :
بازدید این ماه :
بازدید ماه قبل :
تعداد نویسندگان :
تعداد کل پست ها :
آخرین بازدید :
آخرین بروز رسانی :