تبلیغات
زبان لکی و فرهنگ مردمان آن - مقایسه‌ا‌ی بر دستور زبان پهلوی با دستور زبان لکی و لری
زبان لکی و فرهنگ مردمان آن
السلام علی المهدی الذی وعد الله به الامم عن یجمع به الکلم
صفحه نخست         تماس با مدیر         پست الکترونیک        RSS         ATOM

چاپ شده در: دو هفته نامه بیان لر ؛ تاریخ چاپ : 11/ 3/1392.، شماره: 48.

  مقدمه
بر اساس گفته‌ی بسیاری از زبان‌شناسان زبان فارسی فرزند مستقیم زبان پهلوی است. و گفته‌ی ایشان درست می‌نماید؛ چرا که با مقایسه‌ی کوچکی که بین زبان فارسی و پهلوی انجام می‌دهیم به درستی گفته‌ی ایشان اذعان خواهیم داشت.
اما درباره‌ی زبان لری، تا جایی که بنده تحقیق نموده‌ام ، برخی از نویسندگان زبان لری را فرزند زبان پارسی باستان می‌دانند.( ایرج ایزدپناه، 1384، ص 91) گفته‌ی ایشان با اینکه قابل تأمل است، اما نمی‌تواند به آسانی پذیرفتنی باشد. با مقایسه‌ای که بین زبان‌های لری و پهلوی انجام می‌دهیم، می‌توانیم، به این نتیجه‌ برسیم که زبان لری، فرزند بلافصل پهلوی ساسانی است نه زبان پارسی باستان و تنها شباهت واژگان بین زبان لری و پارسی باستان منجر به گرفتن این نتیجه شده است. میتوان گفت، هنگامی زبانی زیرشاخه‌ی زبان دیگر است که از لحاظ ساختار آوایی، ساختار دستوری، ساختار واژگان به آن زبان شباهت داشته باشد و فقط شباهت چند واژه باعث نمی‌شود که زبانی را زیرشاخه‌ی زبان دیگری دانست. مثلاً اکنون زبان ایتالیایی و انگلیسی در بسیاری از واژگان اشتراک دارند، آیا دیده شده است که کسی زبان ایتالیایی را زیرشاخه‌ی زبان انگلیسی گفته باشد. اما می‌توان این سخن را پذیرفت که زبان لری و فارسی دو گویش بازمانده از زبان پهلوی ساسانی هستند.
درباره‌ی زبان لکی بایستی گفت، که این زبان شاید یکی از بازمانده‌های زبانهای باستانی ایران باشد که هنوز به حیات خویش ادامه می‌دهد. چرا که با کمتر مقایسه‌ای می‌توان شاهد شباهت‌هایی بین این زبان با زبانهای اوستایی، ایلامی، پارسی باستان، پهلوی اشکانی و پهلوی ساسانی باشیم. انگار از همه‌ی آنها چیزی با خود دارد. اینکه برخی بدون مطالعه و بدون تجزیه و تحلیل، زبان لکی را گویشی از زبان لری، یا کردی قرار می‌دهند، جای تأسف است. و یا اینکه کسانی بدون هیچ پیشینه و پیش‌زمینه‌ای واژه‌ای خودساخته به نام «کردی جنوبی» پدید می‌آورند و زبان لکی را جزو کردی جنوبی قرار می‌دهند و اگر از آنها دلیلی پرسیده شود، گفته‌ می‌شود: فلان نویسنده‌ی خارجی و یا بهمان نویسنده در کتاب خود این گفته را آورده‌ است و تنها این را دلیل گفته‌ی خویش می‌آورند. نمی‌توان بدون هیچ تجزیه و تحلیلی و تنها بر پایه گفته‌ی کسی، یک زبان را یک گویش و یا لهجه خواند، و آن را پذیرفت. هنگامی این سخن پذیرفتنی است که تمام گویشهای غرب کشور به صورت کامل و صحیح مورد تجزیه و تحلیل قرار داده شود و نیز بایستی مشخص شود که گویش و لهجه‌ی معیار در زبان کردی کدام است، تا تمام لهجه‌ها و گویشهای غرب ایران با آن مقایسه شود، و نتیجه گرفته شود که مثلاً لکی زیرشاخه‌ی کدام زبان یا گویش است. تازه اینکه بسیاری از زبانشناسان امروز ، لکی را زبان دانسته و حتی گویشهای «کلهری» ، «هورامی» ، «جافی» را زیر شاخه‌ی زبان لکی می‌دانند، و آنها را گویشی از زبان کردی نمی‌دانند. (برای استناد می‌توان به نوشته‌های استادان، ایرج ایزدپناه و اسفندیار غضنفری مراجعه نمود.)، حتی برخی دانشمندان کردی گویش کلهری را زیرشاخه‌ی لکی می‌دانند. (برای استناد می‌توان به نوشته‌های استاد، صدیق صفی‌زاده بوره‌که‌ی در فرهنگ کردی ایشان مراجعه نمود.)
به هر حال، در این مقاله به مقایسه‌هایی بین زبان‌های لکی و لری و فارسی با زبان پهلوی در حد توان خود می‌پردازیم. اسم
نام در زبانهای فارسی ، پهلوی ، لکی و لری به صورت زیر تلفظ می‌شوند:
فارسی
پهلوی
لکی
لری
nâm
nâm
num
nom
 
1-1.            مفرد و جمع
1-1-1.                 جانداران
زبان
نشانه جمع
صورت مفرد
صورت جمع
معنی
فارسی
ân
mardom
mardomân
مردمان
پهلوی
ân
martom
martomân
مردمان
لکی
ân,al, l
mardem
mardemal
مردمان
لری

mardem
mardemiâ
مردمان
 
1-1-2.                 جامدات
زبان
نشانه جمع
صورت مفرد
صورت جمع
معنی
فارسی
ân,hâ
sang
sanghâ
سنگها
پهلوی
ân, ihâ
köstak
köstakihâ
نواحی
لکی
al, l
kœček
kœčekal
سنگها
لری

bard
bardiâ
سنگها
 
1-2.            اسم جمع
 اسم جمع اسمی است که در ظاهر یکی است اما شامل گروهی است.
زبان
اسم جمع
معنی
فارسی
sepâh
سپاه
پهلوی
sepâ
سپاه
لکی
sepâ
سپاه
لری
sepâ
سپاه
 
1-3.            معرفه و نکره
زبان
نشانه نکره
صورت معرفه
صورت نکره
معنی
فارسی
ï
mard
mardï
مردی
پهلوی
e
mart
marte
مردی
لکی
i
mird,piâ
piâi
مردی
لری
i
mird
mirdi
مردی
 
1-4.            اسم عام و خاص
 اسم عام و خاص در پهلوی هیچ تفاوتی با فارسی دری ، لکی و لری ندارد.      
1-5.            اسم فاعل و اسم مفعول
صفت فاعلی و صیغه مبالغه و اسم فاعل و اسم مفعول با ریشه‌های زمان حال یا گذشته فعل و پسوند بشرح زیر ساخته می‌شود:
زبان
ساختار
صورت نکره
فارسی
صیغه امر + â
dân + â = dânâ
پهلوی
صیغه امر + âk
dân + âk = dânâk
لکی
صیغه امر +  âg , â
zon + âg, â = zonâg, zonâ
لری
صیغه امر + â
don + â = donâ صفت
صفت در زبان پهلوی سه حالت دارد: مطلق، برتر، برترین و در لکی آن را بررسی کردیم.
3-1. برتر
زبان
نشانه برتر
نشانه برترین
مثال
معنی
پهلوی
tar
tum
vočurgtar, vočurgtum
بزرگتر، بزرگترین
لکی
ter, terek
tarïn, terïn, terekter, terekterter
kaĺenter, kalenterek, kalenterekter, kalentarïn
بزرگتر، بزرگترین
فارسی
tar
tarïn
bozorgtar,bozorgtarïn
بزرگتر، بزرگترین
لری
ter
tarïn
ga:pter, ga:ptarïn
بزرگتر، بزرگترین
  نسبت
زبان
نشانه نسبت
مثال
پهلوی
ân,ia, ïk
asurïk,martia
لکی
i,ik, on, ï
piâi, zanjonï
فارسی
ïk,ï, ân
mardï
لری
ïk,ï, ân i,
zani قید
زبان
نشانه نسبت
مثال
پهلوی
ïhâ, ïn
datïha, řâstï
لکی
ïâ, ïn, ïal, vaš
nezïkïal,
فارسی
ïn
řâstïn
لری
ïa,ïn
nezïkïâ
  ضمیر
کلمه ایست که جای فاعل می‌آید در شوند تکرار آن
6-1. ضمایر غیر متصل
زبان
اول شخص مفرد
دوم شخص مفرد
سوم شخص مفرد
اول شخص جمع
دوم شخص جمع
سوم شخص جمع
پهلوی
man
to
oi
âmâ
əšmâ
oisân
لکی
mə, ma
tö, tœ
aö,eï
eïma, hïma
hœma
awen, eion
فارسی
man
to
oo

šomâ
ânhâ,eišân
لری

tö,tœ
oo
eimâ
šemâ
oono
6-2. ضمایر متصل
زبان
اول شخص مفرد
دوم شخص مفرد
سوم شخص مفرد
اول شخص جمع
دوم شخص جمع
سوم شخص جمع
پهلوی
am
at

emân
etân
ešân
لکی
am
at
ai
amon
aton
aon
فارسی
am
at

emân
etân
ešân
لری
am
at

mo
to
šo تغییر واژگان از زبان پهلوی در لکی، لری  واژگانی که بدون تغییر، وارد لکی ، لری و فارسی شده اند که شامل صدها واژه است. واژگانی که «g» آخر آنها حذف شده است :
فارسی
پهلوی
لکی
لری
taxta
taxtag
taxta
taxta
čâšt
čâštag
čâšt
čâšt
  واژگانی که «گاف»آخر آنها حذف شده است و نیز حرکت (مصوت) بعضی از حروف آنها. در لکی
§         ašenâg = ašnâ (آشِنا) «حرکت (ش) به ساکن تغییر یافته است.»
§         mandag = mani (مانده، خسته) «حرکت (â) به (a) تغییر یافته است»
§         namog = noma (نامه) «حرکت (â) به (o) و (o) به فتحه تغییر یافته است» در لری
§         ašenâg = ašnâ (آشِنا) «حرکت (ش) به ساکن تغییر یافته است.»
§         mandag = mani (مانده، خسته) «حرکت (â) به (a) تغییر یافته است»
§         namog = noma (نامه) «حرکت (â) به (o) و (o) به فتحه تغییر یافته است» واژگانی که «گاف»آخر آنها حذف شده است و نیز بعضی از حروف(صامت) آنها. در لکی
§         řuzïg= řužï(روزی، خوراک روزانه) «صامت (z) به (ž) تغییر یافته است»
§         âškârâg= âšgârâ(آشکارا) « صامت (k) به (g) تغییر یافته است » واژگانی که «گاف»آخر آنها حذف شده است و نیز بعضی از حروف(صامت) آنها و نیز حرکت (مصوت) بعضی از حروف. در لکی
§         dânâg = zonâ(دانا) « صامت (d) به (z)  و حرکت (â) به (o) تغییر یافته است »
§         laškarïg  = lašgari (لشکری) « صامت (k) به (g)  و حرکت (â) به (a) تغییر یافته است » در لری
§         dânâg = donâ(دانا) « حرکت (â) به (o) تغییر یافته است »
§         laškarïg  = lašgari (لشکری) « صامت (k) به (g) و حرکت (â) به (a) تغییر یافته است » واژگانی که با آواهای خوشه ای آغاز می شدند ؛ یعنی کلمه با حرف ساکن دار شروع شود؛ مانند stop یا grand در زبان انگلیسی) و در لکی، با توجه به حرکت صامت بعد ، به (ə ، œ)تغییر یافته است و در بعضی مصوت و یا صامت آن تغییر و یا حذف شده است : در لکی
§         (framoosh) به (fərâmoosh)
§         (grooh) به ((gœroo)
§         (framan) به ( ((fərmon)  در لری
§         (framoosh) به (farâmoosh)
§         (grooh) به ((goroo)
§         (framan) به ( ((farmon) 
·         حذف الف از اول واژگان و در بعضی هم اول و آخر و در بعضی به علاوه حذف الف  اول واژه ، صامت ویا مصوت و یا هردو تغییر کرده اند
o        لکی به  مانند:
§         ayâd به yâ
§         ayâr = yâr
o        لری به  مانند:
§         ayâd به yâd
§         ayâr = yâr
نکته: این a نباید با a پیشوند که در زبان پهلوی، اسم منفی ( مانند akonârog یعنی بی کناره و بی حد یا aspâs یعنی ناسپاس ) می ساخته، اشتباه شود.  و در لکی به «â» تغیر یافته است. و در لری ندیده شد.
مانند : âmer = نامرگ ، جاودانه
·         در زبان پهلوی در واژگانی مثل (خواهر = خاهر و ... )، صدای /w/ وجود داشته و در فارسی امروز حذف شده است و در لکی و لری به همان صورت باقی مانده است. و در بعضی از واژه ها بعضی از صامت ها و یا مصوت های آنها و یا هردو تغییر یافته است. [البته به احتمال قوی زبان لکی این ویژگیها را از زبانهای اوستایی یا پارسی باستان به ارث برده باشد.]
به مثال زیر توجه کنید:
پهلوی
فارسی
لکی
لری
xwâhar
xâhar
xwa
xwar
xwârden
xordan
hwârden
xarden, harden
wârân
bârân
vâron
bâron
wâd

bâd
Bâd
warg
barg
vaĺg
baĺg منابع
·         اشمیت، رودیگر، ترجمه فارسی زیر نظر حسن رضایی باغ‌بیدی، راهنمای زبان‌های ایرانی، جلد دوم: زبان‌های ایرانی نو، ، تهران، انتشارات ققنوس.
·         اوشیدری، جهانگیر، دانشنامه مزدیسنا ، تهران، نشر مرکز، چاپ دوم، 1378.
·         ایزدپناه، ایرج، لرستان در گذر تاریخ، تهران، انتشارات اساطیر، 1384.
·         ایزدپناه، حمید، فرهنگ لری ، تهران، انتشارات اساطیر ، 1381.
·         ایزدپناه، حمید، فرهنگ لکی، ، تهران، موسسه فرهنگی جهانگیری، ۱۳۶۷.
·         ایوتوندی، علی، دستور زبان لری، تهران، خلیلیان، 1392.
·         ایوتوندی، علی، قواعد دستوری در گفتار مردمان لک، تهران، خلیلیان، 1390.
·         آموزگار، ژاله و احمد تفضلی. زبان پهلوی:ادبیات و دستور آن. چاپ سوم، تهران: معین، ۱۳۸0.
·         خانلری، پرویز، تاریخ زبان فارسی، تهران، نشر نو، 1369. 
·         خوآرزمی محمد. مفاتیح العلوم، تهران، انتشارات بنیاد فرهنگ ایران،چاپ اول، ۱۳۴۷.
·         دهخدا، علی اکبر، لغت نامه فارسی، زیر نظر دکتر محمد معین و دکتر سید جعفر شهیدی، تهران، انتشارات دانشگاه، 1345.
·         عالی پور خرم آبادی، کامین، دستور زبان لکی، ضرب المثل ها و واژه نامه، خرم آباد، افلاک، 1384.
·         غضنفری، اسفندیار، گلزار ادب لرستان: مجموعه اشعار، تهران، نشر مفاهیم، 1378.
·         معین، دکترمحمد، فرهنگ فارسی(یک جلدی کامل)، تهران، امیرکبیر، 1383. 



نوع مطلب :
برچسب ها :
لینک های مرتبط :
پنجشنبه 14 آذر 1392 :: نویسنده : علی ایتیوندی
جمعه 17 فروردین 1397 05:47 ب.ظ

Nicely put. Regards.
generic cialis pill online compare prices cialis uk cialis 5mg cialis free trial prix cialis once a da cialis rckenschmerzen cialis prezzo in linea basso dosagem ideal cialis tadalafil 20mg cialis 10mg prix pharmaci
جمعه 3 فروردین 1397 01:12 ب.ظ

Valuable advice. With thanks.
acquistare cialis internet we recommend cialis best buy cialis 5 effetti collaterali cialis lilly tadalafi cost of cialis per pill cialis 20mg cialis lowest price generic low dose cialis cialis dose 30mg cialis canada on line
یکشنبه 27 اسفند 1396 08:36 ب.ظ

Lovely posts. Appreciate it.
cialis coupons printable rezeptfrei cialis apotheke prices on cialis 10 mg cialis tablets for sale sialis sublingual cialis online cialis herbs cialis 10mg prix pharmaci buy cialis online cialis
دوشنبه 16 مرداد 1396 10:01 ب.ظ
always i used to read smaller content which as well clear their
motive, and that is also happening with this article which I am reading now.
دوشنبه 25 اردیبهشت 1396 12:56 ب.ظ
fantastic submit, very informative. I wonder
why the other specialists of this sector do not understand this.
You should continue your writing. I'm sure, you've a
huge readers' base already!
شنبه 2 آبان 1394 07:54 ب.ظ
سپاس از زحمات بی کران شما ... یک سوال که به عنوان یک جستجوگر هویت لکی از شما استدعا دارم واضح پاسخ دهید تا نظر شما به عنوان یک زحمتکش فرهنگ لکی برای مردم لک مشخص شود .آنطور که مشخص شد نظر شما این است که لکی جزئی از کردی نیست و اشارات خوبی فرمودید که نشاندهنده نقطه نظر شماست .
نظر شما درباره اینکه لکی شاخه ای از لری است یا نیست چیست ؟چرا که تبلغات صدبرابری لرها در مقابل کردها نشان از رقابت لرها با کردها دارددر حالی که توجهی به لری ثلاثی یا ممسنی چندان بین آنها وجود ندارد . اما آیا شما لکی و قوم لک را یک قوم مستقل از لر(با وجود تمام شباهت ها و تفاوت ها که طبیعی هم هست) میدانید یا نه ؟سپاس از شما
علی ایتیوندیبا سلام
لری یک زبان کاملاً مستقل است و دارای گویشها و لهجه های بسیاری است، و لکی هم یک زبان کاملاً مستقل و جدا از لری و کردی است. به نظر می رسد که لری لهجه یا گویشی بازمانده از زبان پهلوی ساسانی باشد، و قدمت آن به نظر می رسد به دو هزار سال برسد، لکی هم به نظر می آید لهجه ای از زبان اوستایی باشد که قدمت آن شاید به بیش از سه هزار سال برسد. البته این سخن بنده بر اساس اصولی است که زبان شناسان به دست ما می دهند، می شود گفت که زبان لکی از نگاه ساختار آوایی فرزند مستقیمی برای زبان اوستایی است و از نگاه ساختار واژگان فرزندی از برای پارسی باستان و هم چنین پهلوی اشکانی و ساسانی است و از نگاه ساختار دستوری با اینکه می توان گمانه زنی هایی داشت، اما نمی توان با اطمینان سخن راند، چرا که ساختار دستوری زبان لکی رگه هایی از همه زبان های باستانی دارد و چون ساختار دستوری زبان در طول زمان دارای تغییراتی می شود بنابراین هنوز در این باره نمی توان نظری ارائه داد.
شنبه 16 خرداد 1394 10:11 ب.ظ
خیلی جالب. ممنون
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر


درباره وبلاگ


مدیر وبلاگ : علی ایتیوندی
نویسندگان
نظرسنجی
نظر خود را در باره تارنما بگویید:








جستجو

آمار وبلاگ
کل بازدید :
بازدید امروز :
بازدید دیروز :
بازدید این ماه :
بازدید ماه قبل :
تعداد نویسندگان :
تعداد کل پست ها :
آخرین بازدید :
آخرین بروز رسانی :