عَلی اِ هُماگه رَحمَت وه چِ آیَتین خوداییژ

گِ تؤ شَنیا وَر عالم یَه کولئ ژه سا هماییژ

هئ دل عَر خودا بناسین تؤ کول اِ شیوَه علی بؤین

وه علی شناسیاما وه خودا قَسم خوداییژ

وه خودا گِ اِ دؤ عالَم اَثَر اَژ فَنا نَمانا

گِ علی بگِرتیا بُو سَرکَنیا بقاییژ

مَگَر اِ تماره رَحمَت تؤ باواری اَر نه دوزَخ

وه شِراگه توریا سوز بِسِزا وه ماسواییژ

بِچو اِ گِداگه مِسکین دَر یانیا علی بِئ

گِ نگِین شاشَنایی وه کِرَم بیا گِداییژ

بِجوز اَژ علی کَ بُوشئ وه وَچئ گِ قاتلا مِه

بَنئ بَسیا تو گَر بُو ، وه اَسیر که بِراییژ

بِجوز اَژ علی کَه باری کورِّلئ عَجؤ عجایی

گِ عَلَم بِکِئ وَر عالَم ، شوهدا وه کَربلاییژ

چؤی وه دوس تِئر بؤنئ ، وه نُمَه گیان لِرا کان

چؤ عَلی گِ تانیا بو گِ وه سَر بَرئ وَفاییژ

نه خودا هِرَن بِخوَنمی نه بَشَر هِرَن بوشامئ

مَنِمه چَ نوم نیاما شَهِ شاره لا فتاییژ

وه دو چَم خؤینالیاما هِلَگه توآزَه رَحمَت

گِ ژه کُن عَلی تو تُوزی وه مِه بار توتیاییژ

وه عومید اَو گِ شایا بِتَتی وه خاکِ پاتیژ

چِ قَسَل بیا سِپارام وه کول سُوزِ دِل صباییژ

یه گِ تؤ قِضا اِ لا آیج وه دَسَر دوآ هَژارَل

گِ اِ گیان عیمه بِتیوِن ره چِلاسه هر قَضاییژ

چَ دیام چؤی نِئزِلَه دَم ژه هِنارَه شؤق عَلی دَم

گِ لِسانِ خِئو بئتِر بِتیا وه عئ هِناییژ

وه شاوان عَر عئ عومیدم گِ توآزه سؤ وه سالان

وه قِسه ژه آشِنایی بِنوازئ آشِناییژ

ژه هِنا مَلاره یا حَق ، بِشنا گِ اِ شاواران

خَمِ دِل وه دُوس واتین چَه خوشاله شهریاییژ

***

به نام خدا

با عرض سلام خدمت دوستان عزیز

بنده ، مقاله ای را در مورد «آواشناسی زبان لکی» نوشته ، که می توانید آن را در وبلاگ زیر دریافت کنید ،

http://ali-itivand.persianblog.ir

به زیر اندرون تیزرو شولکی

که نبود چنان از هزاران یکی

تَعریف مَنطق :

مَنطِق اَبزار قانُونیکه گِ وه وِئ کارگِرتِنیا ذِئن مَمینی عَژ یَه گِ اِ سیفا کِردِن خَطای کِئ. ؤ بِئمُن پِرچ پاک بُوشیمنئ ، مَنطِق عِلمئکه گِ ذِئنه مُوسُنیا گِ اِ سیفا خَطای کِئ.

جاگَپ مَنطق :

            مَنطق عَژ «تَعریف» ؤ «اِستِدلال» جاگَپَه سئ. هُنه گِ مَنطق سیفا دُرِس تَضمینه مَکِئ ، ؤ سیفا دُرِسیژ تَعریف ؤ استدلال دُرِسه مِیتئ ، عیسه بایس جاگَپ مَنطقیژ تَعریف ؤ استدلال بُو.  

تَدوینکَر مَنطِق   

            مُوشِن خُدا منطق نیاسِئ وِجُود اِنسُن ؤ اَول کَس اِرَسطو منطق آوِردیه رؤیِرا. وه گَپئ تِرا ، منطق تَدوین کِردئ.

پَل پَلاره عِلم

            عِلم وه پِله اول وِژا ماوه دُء پَلآ :

1-     عِلم حُضوری(اِ هِناز بیا)

2-     عِلم حُصولی(وَر هِناز وِژ آوِردیا)

عِلم حُضوری یَسه گِ نَفس پِرسیا(مَعلوم) اِ هناز پِرسا(عالِم) بُو. تَأر: عِلم آیم عَر ذات وِژ ، گِ هَنئ آیم اِ وژ پِرسا ماؤ ، پِرسیا گِ وِژَسئ ها هِنازیا.

عِلم حُصولی یَسه گِ شئوه پِرسیا اِ ذِئن پِرسا بُو. تَأر: عِلم آیم عَر چیَلئ تِر.

1-      پیامبر (ص) : قالَ اللّه‏ُ عَزَّوَجَلَّ… اِذا قالَ الْعَبْدُ: «بِسمِ اللّه‏ِ الرَّحْمنِ الرَّحیمِ» قالَ اللّه‏ُ ـ جَلَّ جَلالُهُ ـ : بَدَاَ عَبْدى بِاسمى، وَ حَقٌّ عَلَىَّ اَنْ اُتـَمِّمَ لَهُ اُمورَهُ و اُبارِكَ لَهُ فى اَحْوالِهِ؛(عیون اخبار الرضا، ج 2، ص 269، ح 59 . )

خداوند فرمود: «… هرگاه بنده بگوید: بسم اللّه‏ الرحمن الرحیم، خداى متعال مى‏گوید: بنده من با نام من آغاز كرد. بر من است كه كارهایش را به انجام رسانم و او را در همه حال، بركت دهم».

خُدا وِتیَه سئ : «... هَنئ بَنِئ بُوشئ «بسم الله الرحمن الرحیم» ، خدا مُوشئ : «عئ بَنَه مِ وه نُم مِنا تُرکیایا ، ؤ ها مِل مِنِئر گِ کارَلئ بارمئ اِرا و هَأر هات بارمئ.»»

2-      پیامبر (ص) : اَحِبُّو الْمَعْروفَ وَ اَهْلَهُ فَوَالَّذى نَفْسى بِیَدِهِ اِنَّ الْبَرَكَةَ وَ الْعافیَةَ مَعَهُما؛(كنز العمّال، ح . 15974.)   نیكى و نیكوكاران را دوست بدارید. سوگند به آن كه جانم به دست اوست، بركت و تندرستى، با نیكى و نیكوكاران است.

هَم خُویی ؤ هَم کِردارخُوتُن دُوس داشتُو ، گِ قَسَم عَر آؤه گِ گیونِم ها دَسیآ بِرَکَت ؤ آزای هاعَرد خُویی ؤ کِردارخُووَل.

سوره حمد «1»

وَه نُم خُدآ رَه.مِراكَر ؤ رَه.مِرادئ (1)

حَمد و تَه.ریف اَر خُدآیكَه گِ ایوَتكَر دیآریَلَه[1] (2)

رَه.مِرآ كَر ؤ رَه.مِرآدیَه (3)

مالِكَه اَر روژ دین[2] (4)

(خُدایا) تَنیآ تٌنمُن بَنِئ.یَه ؤ تَنیآ اِ تٌنمُن یآریَه مِئ (5)

رئ.آر[3] مُن دَه وَه رئ رآسیا (6)

رئ آؤِنتَه گِ نِعمَتِت دآسَه بئنُن ، نَ رئ آؤِنتَه گِ خِئزِت نیآسَه رِنُن ؤ نَ رئ آؤِنَه گِ رئ گٌم كِردئ.یَلِن (7)

سوره بقره «2»

وَه نُم خُدآ رَه.مِراكَر ؤ رَه.مِرادئ

الم( اِ رٌموز قٌرونَه)(1)

یَسَه قٌرونئ گِ بئ هویچ شِكی ، رئ.آر تَقوآپیشَلَه (2)

آؤِنَه گِ ایمونَه مآرِنَر خِئب ؤ نِمآز هئزآ مَن ؤ اِنفآقَه مِهَن اِ اَوچِئ گِ روژیمُن كِردُنیَه سآ (3)

ؤ آؤِنَ گِ ایمونَه مآرِن اَر اَوچِئ خُدا نآزِل كِردیَه.سَر تٌن ؤ آؤَه گِ وِرِئ تٌ بیَه ، ؤ یَقین دِرِن اَر آخِرَتآ (4)

آؤِنِن گِ اِ لآ خٌدآوآ وَ رئ.یِن ؤ آؤِنِن گِ رَه.سگآرَلِن (5)

آؤِنَه گِ كآفِرِن ، اَرّونُن یَكئ.كَه گِ زَ.لئون دِی یآ زَ.لئون نِی ، ایمون نِمآرِن (6)

خَمت[4] خُدا اَر قَلبَلُن ؤ اَر گوشَلُنَه ، ؤ اَر دیدیَلُن پَردِئ كیشیآسئ یآ ، ؤ اَرّونُنَه عَذابْ عَظیمئ (7)

ؤ اِ مَردِمَل هَن كَسَلئ گِ هآنَه وِتِن یَوآ گِ ایمونمونَر خُدا ؤ آخِرَتَه ، وِه.یآگِ ایمونُن نآوِردیَه سآ (8)

هآنَر یَه گِ خُدا ؤ مؤمِنَل فَ.نآ دَ.ن ، ؤ فَ.نْ نَن مَر وِژون ، ؤ یَه نِمَزونِن اِ بئ شٌعوری (9)

مِرَضون هآ قَلبِه.رَه ، ایسَه خُدا مِرَضون زیآرآ كِئ ، ؤ عَذآبنیكَه دَردِنآك ، وَرئ یَوآگِ دٌروزِنِن (10)

ؤ چؤی اَبینُنآ بوشِن ؛ فِسادِه زَمین نآرِن ، موشِنآ گِ ایمِیمِن گِ وَه صلآوآ[5] كارَه مِـ.هِیم (11)

هُ.گِ بِزُنِن آؤِنِن گِ هآنَه فِسآدِئر ؤ لاكِن شٌعور نِئرِن (12)

ؤ چؤی اَبینُنآ بوشِن ؛ ایمون بارِن هُنَه گِ مَردِمَل ایمونَه مآرِن ، هآوآلَه دَ.نْ ، چؤ ایمون باریمِن تَه.ر ایمون لآلیوَل ، هُ.گِ بِزُنِن آؤِنِن لآلیوَل ؤ لآكِن نِمَزُنِن (13)

ؤ چؤی بِتَتْ.نَر مؤمِنَل ، موشِن ایمونمُن آوِرد ، ؤ چؤی خَلوَتَه مِـ.هَنْ اَرد شِئ.تُنَلُن ، موشِن گِ ایمَه هآیمَرد هُمَه.وآ ، نیَه مَر یَه.گِ تیزُنَه بینَه مآریم (= تیزَر مؤمِنَلَه مآریم) (14)

خُدا تیزنَرِنُنَه مآرئ ، ؤ وِلُنَه مِئ وَه وِژُنآ ، گِ وَه یولین وِژُن بِمینِن (15)

یآؤِن.نَه گِ سَنُن گٌم.رئ.یی اِ جآی هِدآیَتآ ، ایسَه مآمِلَهءُن سودئ نیآشتئ ؤ رئ هِدآیَتُن نِ.یآ (16)

زیارت عاشورا به زبان لکی

سِلام عَر تؤ اِ «اَباعبدالله» ، سِلام عَر تؤ اِ کٌـرّ رَسولِ خٌـدا ، سِلام عَر تؤ اِ کٌـرّ اَمیرالمؤمِنین ، ؤ کٌـرّ سَروَر جانِشینَل ، سِلام عَر تؤ اِ کٌـرّ فاطمه ، سَروَر ژِنَل عالَم ، سِلام عَر تؤ اِ خؤینِ خٌـدا ؤ کٌرّ خؤینِ خٌـدا ، اِ تَنیا مَنئ ؤ تَنیا کَتیا ، سِلام عَر تٌـن ؤ عَر عه گیونَلئ گِء عَر بارگَت هَتِنَه سِرا ؛ اِ هِناز مِنِئره سِلام خٌـدا عَر کٌـلتُن ، هَأر ، تا هَنئ هَمئ ؤ شاؤ ؤ روژ مَنیانه ، یا «اباعبدالله!» وه راسی گِ کَلِنه پِرسپو تؤ ، بَرز ؤ گاؤرِیه مِصیبَت تؤ عَر عیمه ؤ عَر کٌل بِسَلْمونَل ، بَرز ؤ گاؤرِیه مِصیبَت تؤ اِ آسمونَل ؤ عَرکٌل آسمونیَل ، عیسه خٌدا لَعنَت کِئ عومَّتئ گِء ظٌلْم ؤ بئداد عَر هٌـمه «اهلِ بِئت» بِنیا نیائ ، خٌـدا لَعنت کِئ عومَّتئ گِء هٌـمه اِ مَقامتون دؤیر کِردیا ؤ اِ رٌتبه وِژتون هئز دایا ، رٌتبِئ گِء خٌـدا دآویه هٌـمه ، خٌـدا لَعنَت کِئ عومَّتئ گِء هٌـمَن کوشت ، خٌـدا لَعنت کِئ آؤِنه گِء عَرّا جَنْگ عَرد هٌـمَه کارُن جِفت جور کِرد ، توریام عَژ آؤِن ؤ عَژ آؤِنه گِء اِ دٌمه آؤِن بین ؤ اِ دٌمه آؤِن چِن ؤ عَژ دوسَلُن ، ؤ هِناز مَر خٌـدا ؤ عِرِئ هٌمِیه ، یا «اباعبدالله!» مِء تا روژ قیامَت ، آشتیِم عَرد آؤِنه گِء عَرد هٌـمه آشتیِن ،جَنْگِم عَرد آؤِنه گِء عَرد هٌـمه هانه جَنْگِئر ، لَعن خٌـدا عَر لُن زیاد ؤ لُن مَروان ؤ لَعن خٌـدا عَر«بَنی اٌمَیَّه» ، لَعن خٌـدا عَر کٌـرّ مَرجانه ، لَعن خٌـدا عَر عٌمَر کٌرّ سَعد ، لَعن خٌدا عَر شِمِر ، ؤ لَعن خٌدا عَر مَردِمَلئ گِء عَرّا جَنْگ کِردِن عَرد تؤ زینون سِفت کِرد ؤ آؤسارُن کیشا ؤ نَقاوُن بَست ؛ بآواؤ دام وه خِرِّت ، مِصیبَتِم عَرّا تؤ کَلِنه ، عیسه عَژ خٌدای گِء مَقام تؤ بَرز کِردیَسئ ؤ مِنیژ وه وِئ تؤ کَلِن داشتیَسئ ، مِئم ، گِء روژی یَمه بئن دِئ گِء خؤینخا تٌء بؤم عَرد عِمام پیروزئ گِ عَژ «اهلِ بئت مِحَمَّده (ص)» ؛ خٌدایا! وه وِئ «حٌسِئن» مِء اِ لا وِژِت آورؤیمَن که اِ دٌنیا ؤ آخِرَت ؛ « یا اباعبدالله!» تَتینمه عِرِئ خٌدا ؤ عِرِئ پِئغَمبَر ؤ عِرِئ امیرالمؤمِنین ؤ عِرِئ فاطمه ؤ عِرِئ حَسَن ؤ عِرِئ تٌء ، وه وِئ دوسی هٌمه ؤ توریان عَژ هَرکِئ گِء عَرد تؤ جَنْگ کِردیَسئ ؤ جَنْگ آوِردیَسئ ، ؤ توریان عَژ آؤه گِء پِئ ظٌلْم ؤ بئداد عَر تؤ گِرتیَسئ ، ؤ کَل گِرتِنمه عِرِئ خٌدا ؤ عِرِئ پِئغَمبَر عَژ آؤه گِء بِناوآ عئ کاره هئز داسئ ، ؤ بِنا عَر بِنائ نیاسئ ، ؤ عَژ آؤِنه گِء چؤر بین عَر ظٌلْم ؤ بئداد وِژُن عَر هٌمه ؤ عَر شیعَل هٌمه ، کَلمه  عِرِئ خٌدا ؤ عِرِئ هٌمه عَژ آؤِن ، تَتینمه عِرِئ خٌدا عَسه وِرئ هٌمه ، وه دوسی هٌمه ؤ دوسی دوسَل هٌمه ، ؤ تورینمه عَژ دٌشمِنَلتُن ؤ عَژ آؤِنه گِء کار جِفتکَر بین عَرّا جَنْگ وَرد هٌمه ، ؤ تورینمه عَژ اِ دٌم کَتیَل ؤ اِ دٌم چیَـلُن ؛ مِء آشتیمَرد آؤه گِء عَرد هٌمه آشتیَسئ ؤ جَنْگمَرد آؤه گِء عَرد هٌمه جَنْگَسئ ، دوسمَرد دوستُن ؤ دٌشمَنمَرد دٌشمَنتُن ، عیسه عَژ خٌـدامه مِئ هَر آؤه گِء مِء کَلِْن داشتئ وه وِئ مَریفَت داشتِن عَر هٌـمه ، ؤ مَریفَت عَر دوسَل هٌمه ، ؤ روژی مِء کِردئ توریان عَژ دٌشمِنَلتُن ؛ گِء مِء بایجئ عَرذ هٌمه اِ دٌنیا ؤ آخِرَت ، ؤ قِدَم راسی مِء ثابِت کِئ اِ لا هٌمه اِ دٌنیآو آخرت ؛ ؤ مِئم روژیم کِئ خؤینخای هٌمه بِکَم عَرد عِمامئ گِء هِدایَت بیاؤ وه آشکار حَق هٌمه موشئ ؛ ؤ عَژ خٌدامه مِئ وه حق هٌمه ؤ وه مَقامئ گِء اِ لا آؤ دِرینُن ، عَر مِصیبَت هٌمه عَطامئ عَرِن بِکِئ ، بِئتَرین عَطائ گِء عَرّا مِصیبَتئکه وه وِئ مِصیبَتئ ، گِء عئ مِصیبَته فِره کَلِْنه ؤ کَلِْنه داخئ عَر عِسلْام ؤ عَر کٌل آسمونَل ؤ زَمین ، خَدایا یبلمه عئ مَقاما گِء عَژ تؤ دٌرود ؤ رَحمَت ؤ مَغفِرَت عَر آؤِن بِرَّسئ ، خٌدایا زِنیانیم ده وه زِنیانی مِحمد ؤ آلِ محمد ، مِردِنم بِئ وه مِردِن محمد ؤ آلِ محمد ، خٌدایا یه روژئکه گِء بِمارِکُن وِت «بَنی اُمَیَّه» ؤ کٌرّ ژَن جِگَرهؤَر ، مَلعون کٌرّ مَلعون ، اِ زون تٌنا ؤ زون پِئغَمبَرِت (ص) ، اِ هَر تووِئ ؤ مالْگِئکا گِء پِئغَمبَرِت پا چِتیَسه نُمِا ، خٌدایا لَعنَت که عَرّا هأر ، عباسٌفیان ؤ مِعاویه ؤ یَزید کٌرّ مِعاویه ، اِ هِناز وِژتِئره ، یه روژئکه گِء خؤَشین کِرد لُن زیاد ؤ لُن مَروان وه وِئ قَتِلْ حٌسِئن (ع) ، خٌدایا دٌء عِخکه تِریژ اِ هِناز وِژتِئره لَعنَتـُن که ؤ سِزانَرِن بار ، خٌدایا مَتَتِمَر تؤ اِ عئ روژه ؤ اِ عئ مالگه ؤ کٌل روژَل عٌمِرِم ، وه وِئ تورین عَژِنُن ؤ لَعن کِردِنُن ، ؤ وه وِئ دوسی پِئغَمبَرِت ؤ لُن پِئغَمبَرِت ، گِ سِلْام عَر آؤ ؤ عَر آؤِن. [عیسه صَد گِله موشین:] خٌدایا لَعنَت که اَوَل ظالم ظٌلْمکَر اِ حَق محمد ؤ لُن محمد ؤ آخِرینُن عَژ دٌما چیا وَر عئ ظٌلْمه ، خٌدایا لَعنَت که عه وَرده گِء جَنْگ عَرد حٌسِئنُن کِرد ؤ لَعنت که عَر اِ لوکَتیَـلُن ؤ اِ دٌما بیَـلُن ؤ هٌم قَتارَلُن وه وِئ قَتِلْ حٌسِئن ، خٌدایا کٌـلُن لَعنَت که. [عَسه صَد گِله موشین:] سِلام عَر تؤ اِ «اباعبدالله» ؤ عَر عه گیونهلئ گِء هَتِنَـسِرا عَر بارگَت ، اِ هِناز مِنِئره سِلام خٌداتَرِن تا هأر ؤ تا هَنئ هَمئ ؤ شاؤ ؤ روژ مَنیانه ، ؤ خٌدا عَوماؤ آخِر زیارَت عَژ هٌمه نَکِئ ، سِلام عَر حٌسِئن ؤ عَلی کٌر حٌسِئن ؤ عَر آؤلاد حٌسِئن ؤ عَر یارَل حٌسِئن. [عَسه موشین:] خٌدایا اِ هِناز مِنِئره لَعن بِخٌصوص بایجَر اَوَل ظالِم ؤ بِتٌرکِئ اَوَلـیُن ، عَسه دؤِمیُن ؤ سِةمیُن ؤ چوآرِمیُن ، خٌدایا یَزیدُن پَنجِمی لَعنَت که ؤ لَعنَت که «عُبیدالله کٌرّ زیاد» ؤ «عٌمَر کٌرّ سَعد» ؤ «شِمِر» ؤ لُن «اَبی سفیان» ؤ لُن زیاد ؤ لُن مَروان ، تا روژ قیامَت. [مَچینِئ سِژده ؤ موشین:] خٌدایا عر تٌء حَمده ، حَمد شٌکِرکِرَل ، وه وِئ عئ مِصیبَته ، حَمدِم عَر خٌدا ، عَر عئ داخ کَلِْنئ گِء عَرِنمه ، خٌدایا روژیم که اِ روژ داخِل بیِنِم عَر عه جِهانه ، ؤ قِدَم راسیِم ثابِت که اِ لا وِژتا ، گِء بؤمعَرد حٌسِئن ؤ یارَل حٌسِئن ، هَر آؤِنه گِء گیون وِژُن بَذِل کِرد عَرّا حٌسِئن.   

عإرآتأتیآن(مأبعأس(مبعث)) پئخأمبأر هآت (بإمآرإک (مبارک)) بۈ.(مبعث پیغمبر مبارک باد.)

به نام خدا

              پس از چند صباحی خدا را سپاس که توانستیم مجوز کتاب «قواعد دستوری در گفتار مردمان لک » که نگاهی به دستور زبان لکی است تهیه کرده و در اندیشه به چاپ رساندن آن باشیم. این کتاب که تقریبا در 300 صفحه گردآوری شده به نکاتی نو در شناخت زبان مردمان لک پرداخته است. مثلا به ساختار آوایی زبان لکی تا بدانجایی که امکان داشته پرداخته و نیز به ساختار دستوری زبان لکی با دیدی نو و نیز مقایسه ساختار دستوری و واژگانی زبان لکی با زبان های اوستایی، پارسی باستان ، پهلوی ، کردی (بیشتر گویشها) ، لری ، تالشی ، تاتی ، گیلکی و... در این کتاب مورد بررسی قرار داده است.

این کتاب در 21 فصل تدوین شده است. دو سوم آن به ساختار دستوری در زبان لکی و یک سوم آن به مقایسه زبان لکی با زبان های یاد شده می پردازد.

از کسانی که بتوانند ما را در چاپ و انتشار این کتاب یاری دهند سپاسی فراوان داریم.

ویراستار کتاب جناب دکتر محمد آرمانفر می باشند.

پیام همکاری خویش را به جیمیل زیر بفرستید.

ali.itivand@gmail.com

با سپاس

علی ایوتوندی (ایتیوندی)

به نام ا...

با درود بر شما همشهریان گرامی

در پی سپاس و قدردانی از پدر و استاد گرامی حضرت آیت ا... مروجی و نیز آشنایی با مفاخر شهر خود بنده ای از بندگان ا... در پی نوشتن فیلمنامه ای (و تبدیل آن به فیلم) درباره ی زندگانی ایشان برآمده اند. حال از شما سروران گرامی خواستاریم كه اگر خاطره و یا دانسته ای (به صورت نوشته ، فایل صوتی و یا تصویری) از این عزیز سفر كرده دارید ، ان را در اختیار این نوكران خود قرار دهید.لازم به ذكر است از كسانی كه ما را در این امر یاری نمایند ، در جای خود تقدیر و تشكر به عمل می آید.

محل تحویل خاطرات : مسجد جامع كوهدشت ، و تحویل به خادم بزرگوار مسجد آقای اصغر دلیخون

با سپاس

ما در این نوشته به برسی حروف و نیز رسم الخط لكی كه توسط بنده حقیر ارائه شده است ، می پردازیم.

حروف زبان لکی: حروف ، مجموع نشانه هایی كه برای نشان دادن آواهای هر زبان به كار می رود و درلکی :

آ -  أ -  إ -  ٱ -  ئ  - ۀ -  ب -  پ -  ت -  ڈ – ج -  چ -  خ -  د -  ر -  ڕ – ز -  ژ – س -  ش -  ع -  ڠ -  ف -  ق – ک -  گ -  ل - ڵ -  م -  ن – ڤ -  ه  - ی -  ێ -  ۊ -  ؤ -  ۉ -  ۈ -  ۏ -  و -  ۆ -  آٰ -  إٓ -  آءَ -  آءْ  - نْ

مصوت ها در لكی 18 تا هستند:

آ -  أ -  إ -  ٱ -  ئ  - ۀ - ی -  ێ -  ۊ -  ؤ -  ۉ -  ۈ -  ۏ -  ۆ -  آٰ -  إٓ -  آءَ -  آءْ 

صامت ها در لکی  28 تا هستند :

ب -  پ -  ت -  ڈ – ج -  چ -  خ -  د -  ر -  ڕ – ز -  ژ – س -  ش -  ع -  ڠ -  ف -  ق – ک -  گ -  ل- ڵ -  م -  ن – ڤ -  ه  - ی  - نْ- و

نکته : در رسم الخط لَکی اگر واژه ای با یکی از مصوت های زیر شروع شود قبل از آنها حرف «ع» قرار می گیرد(این حرف (ع) خودش به خودی خود صدایی تولید نمی کند بلکه تنها حرکت می پذیرد.):

إ -  ٱ -  ئ  - ۀ -  ێ -  ۊ -  ؤ -  ۉ -  ۈ -  ۏ -  ۆ -  آٰ -  إٓ -  آءَ -  آءْ

نکات: در لکی و رسم الخط آن:

1) حرف « ح » حذف شده است و به جای آن از « ه » استفاده می شود.

2) حروف« ذ – ض – ظ » حذف و به جای آنها از حرف« ز » استفاده می شود.

3)  حروف« ث – ص » حذف و به جای آنها از حرف« س» استفاده می شود.

4)  حرف« ط » حذف و به جای آنها از حرف« ت » استفاده می شود.

5)  حرف« غ » حذف و به جای آنها از حرف« خ» استفاده می شود.

6) به حروفی که مصوت فتحه را می پذیرند حرف « أ» اضافه می کنیم.

7) به حروفی که مصوت کسره را می پذیرند حرف « إ» اضافه می کنیم.

8) به حروفی که مصوت ضمه را می پذیرند حرف « ۉ» اضافه می کنیم.

9) به حروفی که مصوت « ئُو » را می پذیرند حرف « ۈ» اضافه می کنیم.

10) به حروفی که مصوت « ایی مثل دیر» را می پذیرند حرف « ی » اضافه می کنیم.

11) به حروفی که مصوت « آ» را می پذیرند حرف « آ » اضافه می کنیم.

12) در لکی مصوت هایی وجود دارد که در فارسی وجود ندارد که عبارتند از:

 الف) مصوت « ؤ » : این حرف صدایی شبیه «ö» در لاتین است و حروفی که این مصوت را می پذیرند به آن «ؤ» اضافه می کنیم.

 ب) مصوت « ۆ» : این حرف صدایی شبیه « œ» در لاتین است و حروفی که این مصوت را می پذیرند به آن « ۆ» اضافه می کنیم.

 ج) مصوت « ئ » : این حرف صدایی شبیه « ё» در لاتین است و یا صدای « اِ کشیده» را دارد و حروفی که این مصوت را می پذیرند به آن «ئ» اضافه می کنیم.

د) مصوت « ێ» : این حرف صدایی شبیه «ی» کوتاه یا سنگین است و حروفی که این مصوت را می پذیرند به آن « ێ» اضافه می کنیم.

ه) مصوت « ۏ» : این حرف صدای (اُ) کشیده را دارد

و) مصوت «ۊ» : این حرف صدای مانند مصوت (ü) در لاتین دارد .

ز) مصوت «ٱ » : این حرف را میتوان فتحه کشیده خواند. این حرف در زبان اوستایی موجود است .

ح) مصوت « آٰ» : این حرف صدای (آ) کشیده را دارد.

ط) مصوت « آءَ» : این حرف صدایی مرکب از مصوت (آ) و (-َ کوتاه : أ ) را دارد

ی) مصوت « إٓ »: این حرف مرکب دو مصوت (إ) و (آ) می باشد.

ک) مصوت « آءْ» : این حرف صدایی مرکب از مصوت (آ) و (-ِ کوتاه یا إ ) را دارد.

ل) مصوت « ۀ » : این حرف از ترکیب دو مصوت (-ِ کوتاه یا همان إ) و (-َ کوتاه یا همان أ) تشکیل می شود.

13) در لکی حروفی وجود دارد که در فارسی وجود عینی ندارد  به عبارتی در الفبای فارسی نیست که عبارتند از:

  الف) حرف «ڵ » که مانند «ل» تشدید دار اما از ان سبک تر

  ب) حرف « ڕ » که مانند «ر» تشدید دار اما از ان سبک تر

  ج) حرف «نْ» که با حرکت پذیری حرف ماقبل خود صدایی مابین حرف «ن» و «گ» تولید می کند که به آن نون خیشومی یا تو دماغی می گویند.

د) حرف « ڈ » که حرفی مابین (ت) و (د) دارد.

ه)حرف«ڠ » : که حرفی مابین (خ) و (غ) دارد

14) حرف « ع » به مانند « ء » در زبان فارسی و عربی عمل می کند و حرکت می پذیرد . با این تفاوت که در پایان  یا میان کلمه نمی آید.

15) حرف «نْ» نیز نمی تواند در اول کلمه قرار بگیرد و با حرکت (صدا پذیری ) حرف قبل از خود معلوم می شود.

16) حرف «و» همان (واو) است اما به شکل عربی آن ، و باید که قبل و یا بعد آن حرف صدادار قرار بگیرد.

حال با هم به رسم الخط لکی شعری مینویسیم:

یئ رۈژ پئمإ سآر ، مإجلێسآنإ پێش     آدأمێ ژأ عإڵم هآوآڵ پإرسـآم لێـش

ڤآتــإم هــئ آدأم ژأ دآؤرۉن مـأنـأ        بوآچ وأ پأری عۆسـۈڵ دیـن چأنـأ

ڤإت مإ مإلآ نیـم عـإلـمـإم نـأخوأنأ       عأسآ مأزآنإم عۆسـۈڵ دیـن چـأنــأ

عۆسۈڵ دین پأنجأ پأنج  تإرمأنآشأ      هأرمٱنآی ڕإکإنـێ رإکنـێ ڤأ لآشـأ

عأڤأڵ ڤأ تـآؤهید یـآنـئ خـۆدآوأن        نأخۆرد نأخآو نأ زآد ؤ نـأ مأرگ

عیلأن نأبۏوأت

مإهـٱمـأد خآمـتـأ ژأ پـئڠأمـبأرۉن        عـۈلأن عـأدإڵأن وأ دألیل بإرهـۉن

عأمأر أنتأرکۆش دأر ژأخئوأرکأن      بێ شإگ عیمآمـأن لأ یـآزأ فـأرژأن

تإرآزی وأ دأس ڕۈ دأشـتإ مـٱشأر      گـۆنآ وأ سـوآو مأکیـشآن یـئ سـأر

گــۆنـآ وأ سـوآو وأ مـیـزآن مأیــۈ       فأرژأن زأ مآدأر گۆریـزآن مأیـــۈ

معنی :

یک روز صبحگاهان در مجلسی که از برای بزرگان بود ، انسانی را از برای دانستن ، پُرسشی نمودم. بدو گفتم ای انسانی که از زندگانیت هنوز مانده ؛ تو را پرسشی دارم ، حال می خواهم از دانایی ات پاسخم را بیاوری. و آن این که اصول دین چند است ؛ گفت : من مُلا نیستم و علمی را فرا نگرفته ام. اما می دانم که اصول دین چند است. اصول دین پنج است و آن پنج تا هرکدام معنایی با خود دارند و هر معنایی رُکنی در کنار دارد.

نخست ؛ توحید ، که خدا یگانه است ، نه خوردی دارد نه خوابی و نه زاییده است و نه از برای او مرگی است.

سپس نبوت ؛ که محمد پیغمبری است که خاتم پیغمبران است.

و پس از آن عدل خداوندی است که آن با دلیل و برهان روشن است.

به راستی پس از محمد جانشینی است و اوست کسی که کشنده عَمربن عبدود است ، و اوست از جا کننده درب خیبر که بی شک از اوست یازده فرزند ، که همه جانشین محمدند،و امام.

روزی خواهد بود که در دشتی به نام محشر گناه و ثواب را بر ترازو نهند و در آن بر کسی ستم نخواهد شد و چه روز سختی است آن ، که مادر از فرزند گریزان است

توجه : لازم به ذكر است كه این رسم الخط در كتابهای زیر مورد استفاده قرار گرفته است كه همه در دست چاپ می باشند :

1-    كتاب « قواعد دستوری در گفتار مردمان لك » نوشته بنده حقیر ، علی ایتیوندی.

2-    كتاب « ضرب المثل های لكی » نوشته آقای عباس اسدی ، بالغ بر 2000 ضرب المثل.

3-    كتاب « نهج البلاغه به زبان لكی » ، نوشته بنده حقیر ، علی ایتیوندی.

4-    و ... .

به نام خدا

خدا را سپاس پس از توفیق پیدا كردن به ترجمه نهج البلاغه به زبان لكی ، به ترجمه قرآن كریم به زبان لكی مشغول شده ایم. امیدواریم كه بتوانیم وظیفه خود را در قبال خدا و امام زمان (ع)  كه یكی از شعب این وظیفه حفظ و نگه داری و نگه بانی از زبان خود و فرهنگ مردمان خود است ، انجام دهیم. انشالله كه بتوانیم بر این كار فایق آییم.

تا به اكنون قسمتهایی از این كتاب شریف را به لكی ترجمه نموده ایم. و اگر خدا قسمت كند تا چند وقتی دیگر به پایان می رسد. در ترجمه كتاب های قرآن كریم و نهج البلاغه ما از استادان حوزه و نیز استادان لسان عرب در دانشگاه كمك گرفته ایم.

و نیز دستور زبان لكی و دستور زبان لری را در دست چاپ داریم و اگر خدا بخواهد تا چند وقت دیگر به بازار می آیند.

با سپاس